Modelovereenkomst gebruiken als zzp'er: hoe en wanneer

Je bent net begonnen als freelancer. Je eerste opdrachtgever stuurt je een contract — en daar staat een modelovereenkomst in.

Je tekent, want je wil niet moeilijk doen. Maar snap je wel wat je tekent?

En belangrijker: is dat contract echt in jouw voordeel? Dat laatste is zelden het geval. En dat is eigenlijk best gek, want een modelovereenkomst is bedoeld om julliebei te beschermen.

Jou én je opdrachtgever. Maar in de praktijk zie ik dat veel zzp'ers er blind op vertrouwen, of juist helemaal niks mee doen. Beide zijn een probleem.

Wat is een modelovereenkomst precies?

Een modelovereenkomst is een standaardcontract dat de Belastingdienst heeft opgesteld. Het is bedoeld om duidelijk te maken dat jij als zelfstandige werkt — en niet in loondienst.

Dat onderscheid is cruciaal. Want als de Belastingdienst denkt dat je schijnzelfstandig bent, krijg jij een verrassingsbezoek.

En je opdrachtgever ook. De overeenkomst beschrijft de relatie tussen jou en je opdrachtgever: wie doet wat, hoeveel vrijheid je hebt, en of je vervanging mag sturen. Kortom: het schept duidelijkheid.

En duidelijkheid voorkomt problemen. Maar — en dit is belangrijk — een modelovereenkomst is geen wettelijk verplicht document. Je moet er geen gebruiken. Het is een hulpmiddel. Een stuk papier dat aantoont dat jullie bewust hebben nagedacht over de aard van jullie samenwerking.

Waarom zou je er dan wel gebruik van maken?

Omdat de Belastingdienst sinds 2025 strenger is geworden met schijnzelfstandigheid. Als je structureel voor dezelfde opdrachtgever werkt, op dezelfde plek, onder dezelfde voorwaarden als een medewerker in loondienst — dan wordt het lastig. Zelfs als jullie een mooi contract hebben.

Een modelovereenkomst helpt om die situatie te voorkomen. Het is geen garantie, maar het is wel een stuk bewijs dat jullie er bewust mee omgaan.

En dat weegt mee als de fiscus langskomt. Wat me opvalt is dat vooral creatieve zzp'ers — fotografen, vormgevers, marketeers — vaak geen contract gebruiken.

"Het gaat goed met die opdrachtgever, waarom zou ik?" Ja, tot het niet meer goed gaat. En dan heb je niks.

Welke modelovereenkomst past bij jouw situatie?

De Belastingdienst kent verschillende modelovereenkomsten. De vier meest gebruikte zijn: Kies de overeenkomst die bij jouw werk past.

• Geen werkgeversgezag — jij bepaalt zelf hoe en wanneer je werkt
• Geen werkgeversgezag en geen verplichting tot persoonlijke arbeid — je mag iemand anders sturen om het werk te doen
• Tussenkomst — je bemiddelt tussen opdrachtgever en eindklant
• Bemiddeling — je zoekt opdrachten voor anderen

Niet de makkelijkste, maar de juiste. Want als je een overeenkomst gebruikt die niet klopt met je werkelijke situatie, is het effect nul.

Sterker nog: het kan tegen je werken. Eerlijk gezegd zie ik dat fout te vaak gebeuren.

Iemand tekent de overeenkomst "geen verplichting tot persoonlijke arbeid" terwijl hij zelf elke dag op kantoor zit. Dat is geen modelovereenkomst meer, dat is een luchtbel.

Wanneer gebruik je een modelovereenkomst — en wanneer niet?

Gebruik een modelovereenkomst als je: Je hebt er minder aan als je:

• Regelmatig voor dezelfde opdrachtgever werkt
• Werkt in een sector waar schijnzelfstandigheid veel voorkomt (bouw, tech, creatief)
• Wil voorkomen dat je opdrachtgever je "per ongeluk" als werknemer behandelt

Dat laatste punt wil ik even benadrukken. Een modelovereenkomst is niet de enige manier om duidelijkheid te creëren. Een zelf opgesteld contract kan net zo goed zijn — of zelfs beter, want dan pas je het aan jouw situatie aan. Zolang het de juiste elementen bevat: geen werkgeversgezag, geen verplichting tot persoonlijke arbeid, en duidelijke afspraken over vervanging.

• Sporadisch éénmalige opdrachten doet
• Werkt met opdrachtgevers die je niet kent en waar je geen langdurige relatie mee hebt
• Al een goed opgesteld eigen contract hebt dat dezelfde duidelijkheid biedt

Wat als je opdrachtgever geen modelovereenkomst wil?

Dan heb je een probleem. Niet met de Belastingdienst, maar met jezelf.

Want als een opdrachtgever niet wil dat je een modelovereenkomst gebruikt, vraag je je af: waarom niet?

Wat willen ze verbergen? Dat klinkt misschien hard. Maar ik heb het te vaak gezien.

Een opdrachtgever die je als zzp'er inhuurt, maar je laat werken als een werknemer. Die zegt wanneer je komt, hoe je het doet, en wie je vervangt. En die vervolgens weigert een modelovereenkomst te gebruiken. Dat is geen samenwerking meer, dat is risico.

Mijn advies: als een opdrachtgever niet transparant is over de relatie, loop dan.

Of zorg ervoor dat je zelf duidelijke afspraken vastlegt. In een e-mail, een brief, wat dan ook. Bewijs is bewijs.

Een paar dingen die niemand je vertelt

Modelovereenkomsten zijn sinds 1 januari 2024 veranderd. De overeenkomst "geen verplichting tot persoonlijke arbeid" bestaat niet meer.

De Belastingdienst heeft die ingetrokken na het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad. Dus als je nog een oude versie in je laadkast hebt: gooi die weg. Ook dit: een modelovereenkomst beschermt je niet automatisch tegen een toetsing door de Belastingdienst.

Het is één onderdeel van het geheel. Kijken ze ook naar de werkelijke situatie.

Hoe je werkt, waar je werkt, wie je vervangt. Het contract is het kader, maar de praktijk telt. En dan nog iets dat ik vaak tegenkom: zzp'ers die denken dat een modelovereenkomst hun belastingaangiffte makkelijker maakt, terwijl ze vergeten om hun algemene voorwaarden op te stellen.

Dat is niet zo. Het heeft geen invloed op je aftrekposten, je uren-eis, of je MKB-winstvrijstelling. Het is puur een middel om de relatie met je opdrachtgever helder te krijgen.

Concreet: wat doe je nu?

Loop je huidige contracten na. Heb je er een? Klopt het? Is het up-to-date?

Geen contract is altijd slechter dan een verouerd contract. Als je een nieuwe opdracht aangaat, bespreek dan direct de modelovereenkomst.

Niet na afloop, niet als er problemen zijn — maar vooraf. Het is een gesprek dat vijf minuten duurt, en je later veel hoofdpijn bespaart. En als je het niet zeker weet: vraag het.

Aan je belastingadviseur, aan ZZP Nederland, of gewoon aan iemand die er wél snappen. Want dit is te belangrijk om te negeren. Jij draagt het risico, ook door de juiste verzekeringen voor starters af te sluiten. Niet je opdrachtgever. Jij.